هفتهٔ دوم مهر است: طرح درس روزانه را باید تحویل مدیر بدهید، برای کلاس نهم آزمونی سه‌سطحی لازم دارید و قول داده‌اید یک مفهوم علوم را با ویدئویی دودقیقه‌ای نشان بدهید. این راهنمای هوش مصنوعی برای معلمان، کوتاه‌ترین مسیر مطمئنِ هر کدام از این کارها را با یک پرامپت فارسیِ آماده می‌دهد و می‌گوید کدام ابزار رایگان است و فارسی می‌فهمد.
جواب کوتاه: متن همان درس کتاب را به ابزار بدهید، شکل خروجی را دقیق بخواهید و نتیجه را مثل کار یک کارورز تازه‌کار بخوانید. برای نوشتن سراغ Claude (کلود)، ChatGPT (چت جی پی تی) یا Gemini (جمنای) بروید، برای ویدئوی توضیحی با گویندهٔ فارسی سراغ Gemini Notebook (جمنای نوت‌بوک)، و برای گزینه‌ای رایگان سراغ Qwen Studio (کوئن). نام، نمره و عکس دانش‌آموز هم وارد هیچ‌کدام نمی‌شود.
در ادامه: جدول یک‌نگاه، شش کار با پرامپت آماده، سه مسیر ویدئو و چک‌لیست حریم دانش‌آموز.
هوش مصنوعی برای معلمان: کدام ابزار برای کدام کار؟
وضعیت ۶ مهر ۱۴۰۵، از صفحه‌های رسمی ابزارها یا کاتالوگ هوش یاب.
کار | ابزار | رایگان؟ | فارسی |
|---|---|---|---|
طرح درس، سؤال، داستان | Claude، ChatGPT، Gemini | پلن رایگان با سهمیه | خوب می‌نویسند |
همین کارها | Qwen Studio | رایگان | رابط فارسی دارد |
Claude و GPT با پرداخت ریالی | GapGPT (گپ جی پی تی)، نقطه | رایگانِ محدود با مدل‌های سبک | فارسی |
تصویر کاربرگ | ChatGPT؛ یا Qwen Studio و نقطه | ChatGPT محدود؛ Qwen رایگان؛ نقطه ریالی | فارسی می‌فهمند |
ویدئوی توضیحی از متن درس | Gemini Notebook | بله، با سهمیه | گویندهٔ فارسی دارد |
ویدئوی کامل با صدای خودتان | بله؛ ماهانه ۶ کلیپ یا آواتار | گوینده و آواتار فارسی ندارد | |
کلیپ تصویری چندثانیه‌ای | ۵۰ اعتبار روزانه | پرامپت انگلیسی توصیه می‌شود | |
گویندگی فارسی | Google AI Studio، ElevenLabs | بله، با سهمیه | فارسی دارند |
گویندگی و صوت کلاس به متن | ویرا؛ ایبو (فقط صوت به متن) | پایهٔ رایگان؛ بستهٔ ریالی | فارسی |
ویدئو بدون اینترنت | PowerPoint با صدای خودتان | اگر نصب دارید | صدای خودتان |
از این جدول یک ابزار نوشتن و یک ابزار ویدئو انتخاب کنید و این هفته فقط با همان دو کار کنید.
طرح درس با هوش مصنوعی: از یک درس کتاب تا فرم روزانه
اگر فقط بنویسید «طرح درس برای درس سوم علوم نهم»، ابزار درس را از حافظه حدس می‌زند و ممکن است درسی بسازد که در کتاب شما نیست. فرم طرح درس روزانه هم در همهٔ مدرسه‌ها یکی نیست، اما بیشتر فرم‌ها این بخش‌ها را دارند:
مشخصات: درس، پایه، موضوع، تاریخ، مدت جلسه و تعداد دانش‌آموزان
هدف کلی، هدف‌های جزئی و هدف‌های رفتاری در سه حیطهٔ شناختی، عاطفی و روانی‌حرکتی
رفتار ورودی و ارزشیابی تشخیصی (آغازین)
ایجاد انگیزه، روش تدریس و وسایل آموزشی
ارائهٔ درس با زمان‌بندی، ارزشیابی تکوینی و جمع‌بندی
ارزشیابی پایانی، تکلیف و فعالیت تکمیلی
PDF درس را از پایگاه رسمی کتاب‌های درسی (chap.sch.ir) بگیرید، یا از صفحه‌های کتاب عکس واضح بگیرید. متن کپی‌شده از PDF فارسی گاهی به‌هم‌ریخته درمی‌آید؛ آن وقت خود صفحه‌ها را پیوست کنید.
اگر مدرسه یا گروه آموزشی‌تان فرم خودش را دارد، سرفصل‌های همان فرم را در پرامپت زیر بچسبانید.
در خروجی، هر هدف رفتاری باید فعلی سنجیدنی داشته باشد («نام ببرد»، «مقایسه کند»)، نه «بفهمد». جمع زمان مرحله‌ها را هم با زنگ واقعی خودتان بسنجید.
تو دستیار برنامه‌ریزی درس یک معلم [درس و پایه، مثلاً آموزش قرآن پایهٔ اول] هستی. متن درس [نام یا شمارهٔ درس] را پیوست کرده‌ام؛ فقط از همین متن استفاده کن. برای یک جلسهٔ [۴۵] دقیقه‌ای با [۲۸] دانش‌آموز طرح درس روزانه بنویس، دقیقاً با این سرفصل‌ها: [سرفصل‌های فرم مدرسهٔ خودتان]. هدف‌های رفتاری را با فعل سنجیدنی در سه حیطهٔ شناختی، عاطفی و روانی‌حرکتی بنویس. برای ارزشیابی تشخیصی سه سؤال و برای تکوینی پنج سؤال بده و زمان هر مرحله را بنویس. امکانات کلاس: [مثلاً تخته، بدون اینترنت]. هر جا چیزی در متن نیست، بنویس «در متن نیست».
در درس‌هایی مثل قرآن و عربی، آیه‌ها و عبارت‌های عربی را فقط از خود کتاب بردارید، حتی اگر نوشتهٔ ابزار درست به نظر برسد.
چطور کاربرگ رنگی با تصویر بسازیم؟
کاربرگ را سه تکه کنید: متن از چت‌بات، تصویر از تصویرساز و چیدمان با خودتان در Word، Google Docs یا Canva (کانوا)، که تایپ فارسی در آن درست و راست‌چین است. نوشتهٔ فارسی را داخل تصویر نخواهید: یک حرف غلط یعنی ساختن دوبارهٔ کل تصویر، اما متن تایپ‌شده را سال بعد هم می‌شود عوض کرد.
متن: از چت‌بات بخواهید «یک کاربرگ یک‌صفحه‌ای برای [پایه] از درس پیوست‌شده بساز با [۶] فعالیت کوتاه مثل وصل کردن، جای خالی و علامت زدن جواب درست؛ هر کدام با دستور کار یک‌خطی، و برای هر فعالیت بگو چه تصویری لازم است.» نمودار درختی درس را هم به‌شکل فهرست تودرتو بخواهید و چند خانه‌اش را برای دانش‌آموز خالی بگذارید.
تصویر: انتخاب هوش یاب برای تصویر ChatGPT است که پلن رایگانش سهمیهٔ محدودی دارد؛ Qwen Studio رایگان و نقطه با اعتبار ریالی هم تصویر می‌سازند. هر تصویر را جدا بخواهید:
یک تصویر ساده و رنگی برای کاربرگ کودکان [۷] ساله بساز: [یک سیب قرمز، یک برگ سبز و یک لیوان آب، کنار هم]. سبک تصویرسازی کتاب درسی، خط‌های پررنگ و ساده، پس‌زمینهٔ کاملاً سفید. هیچ نوشته، عدد یا حرفی در تصویر نباشد. نسبت تصویر مربع.
چاپگر مدرسه سیاه‌وسفید است؟ همان تصویر را با این جمله هم بخواهید: «نسخهٔ خطی سیاه‌وسفید برای رنگ‌آمیزی، بدون سایه». چاپش تمیزتر است و خودش یک فعالیت می‌شود. آخر کار PDF بگیرید تا چیدمان روی کامپیوتر دفتر به هم نریزد.
ساخت آزمون با هوش مصنوعی: سه سطح، با کلید پاسخ
سؤال‌سازی بیشترین وقت را آزاد می‌کند و اشتباهش گران‌ترین است: کلید غلط یعنی نمرهٔ غلط. پس کلید را جدا و با دلیل بخواهید:
از متن پیوست‌شدهٔ درس [نام درس، پایه] یک آزمون [۱۵] دقیقه‌ای در سه سطح بساز: سطح یک برای کسی که هنوز مفهوم پایه را یاد می‌گیرد، سطح دو برای بیشتر کلاس، سطح سه برای کسی که جلوتر است. هر سطح [۶] سؤال: دو چهارگزینه‌ای، دو جای خالی، یک کوتاه‌پاسخ و یک سؤال «چرا». گزینه‌های غلط اشتباه‌های رایج دانش‌آموزان باشند و گزینهٔ درست همیشه بلندترین نباشد. فقط از همین متن سؤال بده. کلید پاسخ را جدا بنویس و برای هر جواب یک خط دلیل بیاور، با اشاره به بندی از متن.
پیش از چاپ، سطح دو را خودتان حل کنید و کلید را خط‌به‌خط با کتاب تطبیق بدهید. برای مرور تعاملی، Gemini Notebook از منابع شما کوییز در سه سطح آسان، متوسط و دشوار با دکمهٔ توضیح برای هر جواب می‌سازد.
ویدئوی آموزشی از متن کتاب درسی: سه مسیر
هر سه مسیر با متن صحنه‌به‌صحنهٔ ویدئو شروع می‌شوند:
از متن پیوست‌شدهٔ درس [علوم، پایهٔ …] دربارهٔ [مفهوم، مثلاً تفاوت عنصر و ترکیب]، متن یک ویدئوی آموزشی [۹۰] ثانیه‌ای برای نوجوان [۱۴] ساله بنویس. شش صحنه بساز و برای هر صحنه بده: آنچه روی تصویر دیده می‌شود (مثالی از زندگی روزمره، نه تعریف کتابی)، متن گوینده حداکثر ۲۵ کلمه و یک سؤال کوتاه که بیننده در ذهنش جواب بدهد. صحنهٔ آخر مثالی باشد که بیننده خودش تشخیص بدهد. فقط از همین متن استفاده کن.
مسیر ۱: سریع‌ترین ویدئو با گویندهٔ فارسی
در Gemini Notebook متن یا PDF درس را منبع کنید، در پنل Studio گزینهٔ Video Overview را بزنید، قالب Explainer (یا Short برای ویدئوی حدود یک‌دقیقه‌ای) و زبان فارسی را انتخاب کنید و متن صحنه‌ها را در دستور سفارشی بچسبانید. قالب Cinematic فقط انگلیسی است. ساخت گاهی بیش از نیم ساعت طول می‌کشد و بعد می‌شود فایلش را دانلود کرد. به گفتهٔ گوگل صدا و تصویر ممکن است خطا داشته باشد؛ پیش از کلاس کامل ببینیدش. از همان منبع، Audio Overview هم گفتگویی صوتی و دونفره به فارسی می‌سازد که برای مرور دانش‌آموز مناسب است. هر دو در پلن رایگان هم هستند.
مسیر ۲: ویدئوی کامل با Google Vids و Flow
انتخاب هوش یاب برای ویدئو همین دو است. Vids ویرایشگر کامل است: اسلاید، ضبط صفحهٔ کامپیوتر، تایم‌لاین و ضبط صدای خودتان. گوینده و آواتار هوش مصنوعی‌اش فارسی ندارند، پس گوینده خود شمایید. حساب شخصی گوگل ماهانه روی‌هم ۶ کلیپ یا آواتار هوش مصنوعی و ۵۰ اعتبار برای بقیهٔ ابزارها دارد و ساخت فقط روی کامپیوتر است، نه گوشی. Flow کلیپ‌های حداکثر ۱۰ ثانیه‌ای می‌سازد، با ۵۰ اعتبار رایگان روزانه، که در Vids کنار صدای شما می‌نشیند.
اما گوگل امکانات هوش مصنوعی Vids را فقط در کشورهایی می‌دهد که Google Workspace در آن‌ها عرضه می‌شود.
مسیر ۳: با PowerPoint، حتی بی‌اینترنت
اسلایدها را طبق راهنمای ساخت پاورپوینت فارسی با هوش مصنوعی بسازید و در نسخهٔ دسکتاپ PowerPoint با Record ارائه را با صدای خودتان ضبط کنید؛ اگر نسخه‌تان تله‌پرامپتر دارد، متن صحنه‌ها را در آن بگذارید. بعد از File › Export › Create a Video فایل MP4 بگیرید که طبق راهنمای مایکروسافت صدا، انیمیشن و خط‌های قلم را هم دارد. همهٔ این کار روی خود کامپیوتر انجام می‌شود و قطعی اینترنت آن را نمی‌خواباند.
صدای مصنوعی می‌خواهید؟ ویرا (سرویس آواشو) و نقطه گویندگی فارسی دارند. از ابزارهای خارجی، مدل‌های گفتار Gemini در Google AI Studio (گوگل ای‌آی استودیو) و مدل Eleven v3 در ElevenLabs (الون‌لبز) فارسی دارند.
برای درس خودتان نقشهٔ راه می‌خواهید؟ کار را به فارسی در هوش یاب بنویسید، مثلاً «از متن درس کتاب علوم پایهٔ نهم یک ویدئوی آموزشی کوتاه بساز». ابزارهای مناسب و نقشهٔ راهی قدم‌به‌قدم می‌گیرید که هر قدمش پرامپت آماده دارد؛ خواندن پرامپت‌ها حساب رایگان می‌خواهد.
اسلاید کلاس و جزوه از صوت کلاس چطور؟
اسلاید را طبق راهنمای اسلاید فارسی بسازید: متن از چت‌بات، دور آخر در PowerPoint یا Google Slides. برای صوت کلاس دو قدم بردارید: اول متن کامل، بعد جزوه. اگر فایل یک‌ساعته را مستقیم به چت‌بات بدهید و «جزوه» بخواهید، خلاصه‌ای می‌گیرید که معلوم نیست چه از آن افتاده. متن کامل را ابزارهای ایرانی ویرا (سرویس آوانگار) و ایبو با پرداخت ریالی می‌دهند و Gemini Notebook هم فایل صوتی را منبع می‌کند؛ سنجش دقتشان در راهنمای تبدیل صدای کلاس و جلسه به متن فارسی آمده است. بعد:
این متن پیاده‌شدهٔ کلاس [درس و پایه] است. آن را به جزوهٔ مرتب تبدیل کن: تیترها به ترتیب همان کلاس، زیر هر تیتر نکته‌ها با جمله‌های کامل، تاریخ‌ها و نام‌ها دقیقاً همان‌طور که در متن آمده و در پایان ده سؤال مروری. چیزی از خودت اضافه نکن و هر جا متن نامفهوم است، بنویس [نامفهوم] تا خودم با صوت چک کنم.
داستان، سواد رسانه و بازخورد به نوشتهٔ دانش‌آموز
داستان و سواد رسانه را در یک فعالیت بیاورید: داستانی که گره‌اش خبری ساختگی است، با شخصیت‌های خیالی:
یک داستان کوتاه [۶۰۰] کلمه‌ای برای نوجوانان [۱۳ تا ۱۵] ساله بنویس. قهرمان در گروه کلاسی‌اش ویدئویی پربازدید می‌بیند و پیش از بازفرستادن می‌فهمد ساختگی است. شخصیت‌ها و مکان‌ها خیالی باشند و نصیحت مستقیم نکن. بعد از داستان یک فعالیت ۲۰ دقیقه‌ای بده: پنج نشانه‌ای که قهرمان به آن‌ها توجه کرد، سه سؤال برای بحث گروهی و تمرینی برای سنجیدن یک خبر با همین نشانه‌ها.
برای بازخورد به انشا، معیار را شما بگذارید، نمره نخواهید، نام را با کد عوض کنید و خروجی را پیش از دادن خودتان کوتاه کنید:
تو ویراستار مهربان نوشته‌های دانش‌آموزان [پایه] هستی. موضوع انشا [موضوع] بوده و معیارهای من این‌هاست: [مثلاً ساختار روشن، املای درست، مثال از تجربهٔ شخصی]. برای متن زیر فقط بده: دو نقطهٔ قوت با نقل جمله‌ای از خود متن، دو پیشنهاد مشخص و فهرست غلط‌های املایی. متن را بازنویسی نکن و نمره نده. لحنت برای یک نوجوان [۱۲] ساله دلگرم‌کننده باشد.
کجا هوش مصنوعی جای شما را نمی‌گیرد؟
ابزار کلاس شما را نمی‌شناسد، نمی‌داند کدام مثال برای بچه‌های محلهٔ شما آشناست و با اطمینان هم اشتباه می‌کند. هر عدد و تعریف را با کتاب تطبیق بدهید و منبعی را که معرفی می‌کند خودتان پیدا کنید (چرایش در راهنمای ارجاع‌های ساختگی آمده). نمره و داوری هم کار شماست.
چک‌لیست حریم دانش‌آموز، پیش از هر پرامپت
نام، کد ملی، شمارهٔ تماس، عکس، صدا، نمره و هر گزارش پزشکی، رفتاری یا خانوادگی دانش‌آموز را وارد هیچ ابزاری نکنید؛ جای نام کد بگذارید.
عکس برگهٔ امتحان را پیش از آپلود طوری ببرید که نام و چهره در آن نباشد.
در ChatGPT از Settings › Data controls گزینهٔ Improve the model for everyone را خاموش کنید تا گفتگوهای تازه برای آموزش مدل‌های OpenAI استفاده نشود.
صوت کلاس صدای دانش‌آموزان را هم دارد: پیش از ضبط به کلاس بگویید و بعد از پیاده‌سازی، فایل را از سرویس پاک کنید.
وقتی در GapGPT یا نقطه با GPT، Claude یا Gemini کار می‌کنید، متن شما به سرور سازندهٔ همان مدل می‌رود؛ ایرانی بودن درگاه یعنی پرداخت ریالی، نه ماندن متن در کشور.
از دانش‌آموز نخواهید برای تکلیف حساب بسازد: Claude فقط برای ۱۸ سال به بالاست و ChatGPT دست‌کم ۱۳ سال و برای زیر ۱۸ سال اجازهٔ والدین می‌خواهد.
به آشکارساز متن هوش مصنوعی تکیه نکنید
OpenAI ابزار تشخیص متن ماشینی خودش را ۲۹ تیر ۱۴۰۲ به دلیل دقت پایین کنار گذاشت و در راهنمای معلمانش می‌گوید آشکارسازها قابل اتکا نیستند؛ ابزار آزمایشی‌اش حتی نوشتهٔ شکسپیر را ماشینی تشخیص داده بود. حکم آشکارساز نه مدرک نمره است، نه دلیل برخورد با دانش‌آموز.
تکلیفی که هوش مصنوعی یک‌تنه جوابش را نمی‌دهد
تکلیف را به چیزی گره بزنید که فقط در کلاس یا محلهٔ شما هست: دادهٔ آزمایش همین کلاس یا گفتگو با یکی از بزرگ‌ترهای خانواده.
مسیر کار را بخواهید، نه فقط جواب را: پیش‌نویس دست‌نویس، یا اگر از چت‌بات کمک گرفته، متن گفتگویش؛ این را خود OpenAI به معلمان پیشنهاد می‌کند.
دو دقیقه توضیح شفاهی سر کلاس بخواهید.
کار را وارونه کنید: جوابی ماشینی با سه اشتباه عمدی بدهید تا دانش‌آموز اشتباه‌ها را پیدا کند و با کتاب درستشان کند.
جمع‌بندی: پیش‌نویس با ابزار، داوری با شما
هوش مصنوعی برای معلمان پیش‌نویس طرح درس، آزمون، کاربرگ و ویدئو را سبک می‌کند، به شرط اینکه متن درس را به ابزار بدهید و هر خروجی را پیش از کلاس با کتاب بسنجید. قدم بعدی: امشب پرامپت آزمون را روی درس فردا اجرا کنید و کلیدش را خط‌به‌خط با کتاب تطبیق بدهید.
پرسش‌های پرتکرار
بهترین هوش مصنوعی برای نوشتن طرح درس کدام است؟
Claude، ChatGPT و Gemini هر سه فارسی خوب می‌نویسند و پلن رایگان دارند. Qwen Studio رایگان است و GapGPT و نقطه با پرداخت ریالی Claude و GPT می‌دهند.
آیا با هوش مصنوعی می‌شود از متن کتاب درسی ویدئوی فارسی ساخت؟
بله. Gemini Notebook از روی متن یا PDF درس ویدئوی توضیحی با گویندهٔ فارسی می‌سازد که دانلود می‌شود. Google Vids ویرایشگر کامل‌تری است، اما گوینده و آواتار فارسی ندارد و صدای خودتان را ضبط می‌کنید. راه سوم، ضبط اسلایدها با صدای خودتان در PowerPoint و خروجی MP4 است.
می‌شود فهمید تکلیف دانش‌آموز را هوش مصنوعی نوشته است؟
با اطمینان نه. OpenAI ابزار تشخیص خودش را به دلیل دقت پایین کنار گذاشت و آشکارسازها را قابل اتکا نمی‌داند. به‌جای حکم آشکارساز، تکلیف را به کلاس و تجربهٔ خود دانش‌آموز گره بزنید، پیش‌نویس را ببینید و دو دقیقه توضیح شفاهی بخواهید تا معلوم شود خودش فهمیده است.
